Pracownik zatrudniony na umowę o pracę jest zobowiązany do regularnego odprowadzania składek do ZUS-u. Ich wielkość zależy od sumy wynagrodzenia, a wartość procentowa jest określona przepisami.
Składki na ubezpieczenia społeczne, dotyczą ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Niezależnie od tych składek funkcjonują jeszcze składki: na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy (FP), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Wysokość i rodzaje składek
Wielkość składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń wynosi:
- wypadkowe 0,67-3,33%,
- rentowe - 6%,
- chorobowe - 2,45%,
- emerytalne - 19,52%
Składkom obowiązkowo podlegają:
- wykonujący wolny zawód, artyści, twórcy,
- członkowie rodziny prowadzącego działalność jeśli z nim współpracują i zamieszkują,
- prowadzący działalność gospodarczą,
- pracownicy
Do obowiązkowych składek należą: składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. Składki te finansuje prowadzący działalność gospodarczą. Jeśli zatrudnia pracowników musi też za nich odprowadzać składki. W wypadku pracowników, występują obowiązkowo wszystkie składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe). Podstawą do naliczania składek jest wynagrodzenie brutto pracownika.
Płatnik składek przekazuje do ZUS imienne raporty miesięczne, składkowe ZUS RCA lub ZUS RZA i świadczeniowe ZUS RSA, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w terminie ustalonym dla rozliczania składek. Jest on także zobowiązany do przekazania ubezpieczonemu wszelkich informacji, które były uwzględnione w imiennych raportach miesięcznych, składanych przez płatnika do ZUS. Informacje te powinny być przekazane na piśmie w celu ich weryfikacji.
Koszty pracodawcy i pracownika
Ciężar ponoszenia składek jest podzielony pomiędzy pracownika i zatrudnionego (płatności składek za zatrudnionego dokonuje pracodawca, ale składki te są odliczane z wynagrodzenia zatrudnionego). Zatrudniony finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (tj. 9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (tj. 1,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie chorobowe (tj. 2,45%).
Natomiast pracodawca finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (4,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie wypadkowe (0,67-3,33%). W sumie, obciążenie z tytułu składek zatrudnionego oraz pracodawcy w stosunku do wynagrodzenia brutto wynosi (w zależności od stawki ubezpieczenia wypadkowego) 28,64-31,30%. Zapłacone składki podlegają odliczeniu od dochodu dla potrzeb opodatkowania podatkiem dochodowym. Oznacza to, że nie płaci się podatku od kwot składek (składki są odliczane przed obliczaniem zaliczki). W czasie urlopu wychowawczego oraz urlopu macierzyńskiego także pobierane są składki na ubezpieczenie społeczne. Składki te finansuje budżet Państwa.